Οι τοιχογραφίες και οι οροφογραφίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της αρχιτεκτονικής και ιστορικής ταυτότητας ενός μνημείου. Ως ακίνητα έργα τέχνης, συνδέονται άμεσα με το δομικό υπόβαθρο και τη συμπεριφορά του κτηρίου. Η υγρασία, οι σεισμικές καταπονήσεις, η φυσική γήρανση των υλικών και οι νεότερες ακατάλληλες επεμβάσεις μπορούν να προκαλέσουν ρηγματώσεις, αποκολλήσεις και απώλειες κονιαμάτων και χρωματικών στρωμάτων, επηρεάζοντας τη συνοχή και την αναγνωσιμότητα της ζωγραφικής επιφάνειας.
Η συντήρησή τους απαιτεί κατανόηση της κατασκευαστικής δομής, της τεχνολογίας του ζωγραφικού διακόσμου και των ιστορικών φάσεων του μνημείου. Κάθε κατηγορία μνημείου παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά και ανάγκες. Οι αρχαίες τοιχογραφίες, ο ζωγραφικός διάκοσμος νεοκλασικών και νεότερων ιστορικών κτηρίων και οι τοιχογραφίες ιερών ναών απαιτούν διαφορετική προσέγγιση ως προς τη διερεύνηση και τη συντήρησή τους.
Οι εργασίες συντήρησης τοιχογραφιών και οροφογραφιών σε αρχαία, βυζαντινά, μεταβυζαντινά και νεότερα μνημεία γίνονται επιτόπου (in situ), σύμφωνα με εγκεκριμένη μελέτη συντήρησης και με υλικά και μεθόδους συμβατά με τα ιστορικά και τεχνολογικά χαρακτηριστικά του έργου.
Τοιχογραφίες σε αρχαία μνημεία
Οι αρχαίες τοιχογραφίες διατηρούνται είτε στη θέση τους, ως τμήμα αρχαιολογικών καταλοίπων, είτε αποτοιχισμένες σε νέα υποστηρίγματα. Η συντήρησή τους εστιάζει στη σταθερότητα του υποστρώματος, στη συνοχή των χρωματικών στρωμάτων και στον έλεγχο των παραγόντων φθοράς.
Οι επεμβάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν στερέωση, καθαρισμό, πλήρωση κενών και, σε ειδικές περιπτώσεις, αποτοίχιση ή επανατοποθέτηση σε νέο υποστήριγμα.
Ζωγραφικός διάκοσμος σε νεοκλασικά και νεότερα ιστορικά κτήρια
Στα νεοκλασικά και νεότερα ιστορικά κτήρια ο ζωγραφικός διάκοσμος αποτελεί μέρος της αρχιτεκτονικής σύνθεσης. Οροφογραφίες, ζωφόροι, διακοσμητικά πλαίσια, φυτικά και γεωμετρικά μοτίβα αποτυπώνουν την αισθητική και τις διαφορετικές φάσεις του κτηρίου.
Οι νεότεροι χρωματισμοί, οι μετασκευές και η υγρασία συχνά καλύπτουν ή αλλοιώνουν τον αυθεντικό διάκοσμο. Με διερευνητικές τομές εντοπίζουμε παλαιότερα στρώματα και τεκμηριώνουμε τις διακοσμητικές φάσεις πριν καθορίσουμε τη μεθοδολογία συντήρησης.
Τοιχογραφίες σε ιερούς ναούς
Στους ιερούς ναούς ο ζωγραφικός διάκοσμος καλύπτει συχνά μεγάλες επιφάνειες τοίχων, θόλων, καμαρών, τρούλων και αψίδων και συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία και την ιστορία του μνημείου.
Η υγρασία, οι αποκολλήσεις κονιαμάτων και χρωματικών στρωμάτων, τα άλατα, η αιθάλη και οι παλαιότερες επιζωγραφίσεις αποτελούν συχνά προβλήματα. Η συντήρηση στοχεύει στη σταθεροποίηση των επιφανειών, στον ελεγχόμενο καθαρισμό και στην αισθητική αποκατάσταση, με σεβασμό στις διαφορετικές ιστορικές φάσεις του διακόσμου.
